"Ở Mỹ, muốn nâng cao tiền học, phải có đại diện sinh viên họp và thống nhất mang nhà trường, điều này được ghi trong điều lệ hoạt động. vì sao ở Việt Nam lúc coi giáo dục là giao kèo nhà sản xuất thì sinh viên không được quyền hỏi", độc giả Lan Hương đặt vấn đề.
Sau bài viết gây xốn xang dư luận của thầy giáo Phạm Thanh Long ở Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội về việc tăng học phí, VnExpress tiếp diễn nhận được san sẻ của bạn đọc Nguyễn Lan Hương.
Giáo dục là một "hợp đồng của thị trường" hay vì "public good" (tạm dịch là mục đích rẻ cho xã hội và cộng đồng). Là một sinh viên, 1 phụ huynh sở hữu con sang năm vào đại học và là một người nghiên cứu về giáo dục đại học, tôi thực thụ suy nghĩ khi đọc bài viết của giáo viên gửi cho sinh viên của mình ở Đại học Kinh tế hiện "hot" trên diễn đàn ở Việt Nam. một bài viết mang những phần phản chiếu đúng thực trạng của nhận thức về giáo dục/vai trò của giáo dục hiện giờ, dù là dưới góc độ 1 phát biểu của cá nhân thầy giáo.
có tí chút trải nghiệm từ giáo dục Mỹ, tôi muốn được san sẻ các nghĩa vụ của trường học và giáo viên khi giáo dục là giao kèo của thị trường.
một. Giáo dục đại học đúng ko dành cho đa số, nhưng chỉ tiêu rút cuộc của giáo dục (dù là hệ thống tư hay công) đều phải phục vụ cho "public good". đấy là triết lý của giáo dục đại học ở Mỹ và rất nhiều nước trên thế giới, bởi lý do học và giáo dục đại học nhằm phục vụ cho con người và phố hội. đó là lý do dù là tại Mỹ, nơi với hơn 7.000 đại học những cái (từ Ivy League đến trường chuyên bán bằng dởm), học sinh học ở bất kỳ trường nào mà đạt chuẩn kiểm định tối thiểu, sở hữu quyền vay tiền (lãi suất khuyến mại, dưới mức vay thương mại) và hưởng trợ cấp học phí trong khoảng bang và liên bang.
Vậy, các hệ thống tương trợ cho sinh viên Việt Nam đi học đang ở đâu và vận hành như thế nào trong các đại học Việt Nam?
hai. nếu chúng ta nhìn đến việc học là 1 việc đầu cơ dài hạn, câu chuyện quan trọng nhất là người nào sẽ đảm bảo thông tin đa số, chuẩn xác và minh bạch để "nhà đầu tư" (cha mẹ và học sinh) quyết định đầu cơ vào đâu? Hệ thống thông tin chuẩn xác về tiền học, giá bán can dự, các hoạt động và nhà cung cấp hỗ trợ sinh viên, tìm kiếm công tác... hay tăng trưởng nghề nghiệp, thu nhập lúc đang đi học hoặc sau phải chăng nghiệp, thực trạng lĩnh vực đang lớn mạnh hay chậm tăng trưởng, ngày mai và dự đoán phát triển kinh tế phường hội/nghề nghiệp, hay thậm chí đơn giản hơn, thông tin về cựu học trò đã thấp nghiệp, đã mang việc làm cho đúng chuyên môn với mức lương bao nhiêu, chất lượng thầy giáo, kiểm định những gì... mang trường nào ở Việt Nam đã làm điều này?
3. khi kể đừng thở than về tiền học nâng cao 30% khi mà coi giáo dục là 1 hiệp đồng nhà cung cấp giữa trường và sinh viên, bên cung cấp dịch vụ đã "chặn" quyền được nói, được phát biểu, được san sẻ nghĩ suy về nhà cung cấp mà trường sản xuất cho sinh viên. vì sao lại thế nhỉ? khi mà đáng lý sinh viên là các bạn, giả dụ có tăng phí nhà cung cấp thì phải với thỏa thuận, sở hữu lịch trình và thống nhất giữa các đối tác...
4. Ở Mỹ, lúc đi mua đồ, đồ không đúng như quảng cáo hoặc khách hàng không thích, người mua mang quyền trả lại trong vòng 30 ngày tới 6 tháng. Bên sản xuất đồ sở hữu khi phải đền bù vì truyền bá láo. Trong trường đại học, nếu như giáo viên dạy các gì out-of-date hoặc không tạo điều kiện cho học sinh sở hữu kiến thức và kỹ năng được cập nhật, đáp ứng khả năng lao động của sinh viên, sinh viên mang quyền tố cáo, đòi đổi giáo viên, đổi lớp/trường và hơn mọi thứ hay của Mỹ, họ mang quyền lập trang Student Reviews, viết blog về trường, giáo viên của mình, để nhận xét và giám định hay và dở của thầy và trường.
cố nhiên, trong hệ thống thị phần, khái niệm "mua ý kiến" cũng đã xảy ra và khiến cho lệch lạc các nhận xét về thầy và trường, nhưng về căn bản, sinh viên với quyền lên tiếng lúc họ đang học, về đầy đủ các gì xảy ra liên quan tới chuyện học của họ. ví dụ, muốn nâng cao tiền học, phải với đại diện của sinh viên doanh nghiệp họp và thống nhất với nhà trường, và điều này được ghi rõ trong điều lệ hoạt động. Việc thiết lập và vun đắp hệ thống quyền và trách nhiệm của trường, thầy giáo trong trường đại học của Việt Nam, đồng hành mang quyền và bổn phận của sinh viên đang như thế nào? Cơ chế đổi lớp, đổi lĩnh vực, và đổi trường liên quan đến công nhận tín chỉ giữa các ngành và trường... sẽ như thế nào?
5. Hệ thống đánh giá trường (scorecard) công khai thông tin trên website của chính phủ Mỹ là một trong các kênh rẻ để biết trường nào vào có trường nào (https://collegescorecard.ed.gov/). mặc dầu, theo ý kiến tư nhân tôi, scorecard này vẫn còn nhiều điểm phải hoàn thiện (ví dụ, ở tra cứu mức lương sau phải chăng nghiệp, hiên nay mới dừng lại ở mức lương chung cho toàn trường, chưa phản ánh đúng và xác thực về mức lương của từng lĩnh vực cụ thể, vì học trò cần biết theo ngành nghề để xem xét và quyết định lĩnh vực học), ít nhất, Chính phủ Mỹ đã hiểu và đã xây dựng kênh thông báo chính thức về hệ đại học. Liệu khi nào sinh viên chúng ta mang được điều này trước lúc quyết định vào trường nào?
6. có thị phần cần lao Mỹ, cảnh báo về nghề nghiệp, lĩnh vực học, thất nghiệp... luôn được cập nhật. Họ đã kêu lên về vụ "overeducated" (học quá phổ thông, hơn mức cần thiết), và vụ vay nợ tiền học giờ là khoản nợ nguồn hỗ trợ lớn nhất... những hệ thống thông báo và cảnh báo độc lập này, lúc nào chúng ta xây dựng được?
7. ví như giáo dục là 1 thị phần theo kiểu những nước thị phần (Mỹ và các nước đã phát triển), phần lớn trường vẫn phải phụ thuộc một phần vào ngân sách nhà nước, cho tương trợ vốn đầu tư, cho nghiên cứu, cho đề tài đặt hàng chính sách, cho n thứ khác. Nhưng vì trong khoảng 2008 cho đến nay, khủng hoảng kinh tế to quá, thất nghiệp nhiều quá, ngân sách giáo dục cắt giảm đều hàng năm, nên việc kêu gọi hãy học thật thấp, hãy đi khiến cho thêm phổ thông, hãy tiết kiệm khôn xiết, hãy khiến cho bất cứ việc gì để tốt nghiệp sớm... bị "nhạt" phần nào. Tỷ lệ học trò sinh viên Mỹ dropout vẫn rộng rãi do phải chịu quá phổ thông áp lực về tiền học và cơm áo, họ đi làm cho 2-3 jobs nên không kham nổi việc học nữa... Và Mỹ họ tính ra chi phí thiệt hại (cho sinh viên và cho thị trấn hội) lúc sinh viên bỏ học còn lớn hơn rộng rãi so sở hữu những mức giá hỗ trợ sinh viên học.
Vậy, chúng ta sẽ muốn sinh viên chúng ta học trong tình trạng nào, tụ họp để đạt kết quả rẻ nhất, vừa học vừa làm hay học để rồi, vì thiếu tiền, đi làm cho phổ biến lên và có nguy cơ bỏ học cao? Còn ko, học đại học sẽ dành cho "nhà có điều kiện", lúc các chính sách học bổng, hỗ trợ nguồn vốn, công tác lúc đi học chưa được lớn mạnh thấp trong hệ thống đại học. Thế nên, lúc nói tới giáo dục thị trường, giao kèo tìm bán tri thức, chỉ mong người nào chậm tiến độ nhìn được cả các mặt thấp và mặt trái của nó, để chuẩn bị trước chính sách và định hướng, vì một "public good"!
Giáo dục là một "hợp đồng của thị trường" hay vì "public good" (tạm dịch là mục đích rẻ cho xã hội và cộng đồng). Là một sinh viên, 1 phụ huynh sở hữu con sang năm vào đại học và là một người nghiên cứu về giáo dục đại học, tôi thực thụ suy nghĩ khi đọc bài viết của giáo viên gửi cho sinh viên của mình ở Đại học Kinh tế hiện "hot" trên diễn đàn ở Việt Nam. một bài viết mang những phần phản chiếu đúng thực trạng của nhận thức về giáo dục/vai trò của giáo dục hiện giờ, dù là dưới góc độ 1 phát biểu của cá nhân thầy giáo.
có tí chút trải nghiệm từ giáo dục Mỹ, tôi muốn được san sẻ các nghĩa vụ của trường học và giáo viên khi giáo dục là giao kèo của thị trường.
một. Giáo dục đại học đúng ko dành cho đa số, nhưng chỉ tiêu rút cuộc của giáo dục (dù là hệ thống tư hay công) đều phải phục vụ cho "public good". đấy là triết lý của giáo dục đại học ở Mỹ và rất nhiều nước trên thế giới, bởi lý do học và giáo dục đại học nhằm phục vụ cho con người và phố hội. đó là lý do dù là tại Mỹ, nơi với hơn 7.000 đại học những cái (từ Ivy League đến trường chuyên bán bằng dởm), học sinh học ở bất kỳ trường nào mà đạt chuẩn kiểm định tối thiểu, sở hữu quyền vay tiền (lãi suất khuyến mại, dưới mức vay thương mại) và hưởng trợ cấp học phí trong khoảng bang và liên bang.
Vậy, các hệ thống tương trợ cho sinh viên Việt Nam đi học đang ở đâu và vận hành như thế nào trong các đại học Việt Nam?
hai. nếu chúng ta nhìn đến việc học là 1 việc đầu cơ dài hạn, câu chuyện quan trọng nhất là người nào sẽ đảm bảo thông tin đa số, chuẩn xác và minh bạch để "nhà đầu tư" (cha mẹ và học sinh) quyết định đầu cơ vào đâu? Hệ thống thông tin chuẩn xác về tiền học, giá bán can dự, các hoạt động và nhà cung cấp hỗ trợ sinh viên, tìm kiếm công tác... hay tăng trưởng nghề nghiệp, thu nhập lúc đang đi học hoặc sau phải chăng nghiệp, thực trạng lĩnh vực đang lớn mạnh hay chậm tăng trưởng, ngày mai và dự đoán phát triển kinh tế phường hội/nghề nghiệp, hay thậm chí đơn giản hơn, thông tin về cựu học trò đã thấp nghiệp, đã mang việc làm cho đúng chuyên môn với mức lương bao nhiêu, chất lượng thầy giáo, kiểm định những gì... mang trường nào ở Việt Nam đã làm điều này?
3. khi kể đừng thở than về tiền học nâng cao 30% khi mà coi giáo dục là 1 hiệp đồng nhà cung cấp giữa trường và sinh viên, bên cung cấp dịch vụ đã "chặn" quyền được nói, được phát biểu, được san sẻ nghĩ suy về nhà cung cấp mà trường sản xuất cho sinh viên. vì sao lại thế nhỉ? khi mà đáng lý sinh viên là các bạn, giả dụ có tăng phí nhà cung cấp thì phải với thỏa thuận, sở hữu lịch trình và thống nhất giữa các đối tác...
4. Ở Mỹ, lúc đi mua đồ, đồ không đúng như quảng cáo hoặc khách hàng không thích, người mua mang quyền trả lại trong vòng 30 ngày tới 6 tháng. Bên sản xuất đồ sở hữu khi phải đền bù vì truyền bá láo. Trong trường đại học, nếu như giáo viên dạy các gì out-of-date hoặc không tạo điều kiện cho học sinh sở hữu kiến thức và kỹ năng được cập nhật, đáp ứng khả năng lao động của sinh viên, sinh viên mang quyền tố cáo, đòi đổi giáo viên, đổi lớp/trường và hơn mọi thứ hay của Mỹ, họ mang quyền lập trang Student Reviews, viết blog về trường, giáo viên của mình, để nhận xét và giám định hay và dở của thầy và trường.
cố nhiên, trong hệ thống thị phần, khái niệm "mua ý kiến" cũng đã xảy ra và khiến cho lệch lạc các nhận xét về thầy và trường, nhưng về căn bản, sinh viên với quyền lên tiếng lúc họ đang học, về đầy đủ các gì xảy ra liên quan tới chuyện học của họ. ví dụ, muốn nâng cao tiền học, phải với đại diện của sinh viên doanh nghiệp họp và thống nhất với nhà trường, và điều này được ghi rõ trong điều lệ hoạt động. Việc thiết lập và vun đắp hệ thống quyền và trách nhiệm của trường, thầy giáo trong trường đại học của Việt Nam, đồng hành mang quyền và bổn phận của sinh viên đang như thế nào? Cơ chế đổi lớp, đổi lĩnh vực, và đổi trường liên quan đến công nhận tín chỉ giữa các ngành và trường... sẽ như thế nào?
5. Hệ thống đánh giá trường (scorecard) công khai thông tin trên website của chính phủ Mỹ là một trong các kênh rẻ để biết trường nào vào có trường nào (https://collegescorecard.ed.gov/). mặc dầu, theo ý kiến tư nhân tôi, scorecard này vẫn còn nhiều điểm phải hoàn thiện (ví dụ, ở tra cứu mức lương sau phải chăng nghiệp, hiên nay mới dừng lại ở mức lương chung cho toàn trường, chưa phản ánh đúng và xác thực về mức lương của từng lĩnh vực cụ thể, vì học trò cần biết theo ngành nghề để xem xét và quyết định lĩnh vực học), ít nhất, Chính phủ Mỹ đã hiểu và đã xây dựng kênh thông báo chính thức về hệ đại học. Liệu khi nào sinh viên chúng ta mang được điều này trước lúc quyết định vào trường nào?
6. có thị phần cần lao Mỹ, cảnh báo về nghề nghiệp, lĩnh vực học, thất nghiệp... luôn được cập nhật. Họ đã kêu lên về vụ "overeducated" (học quá phổ thông, hơn mức cần thiết), và vụ vay nợ tiền học giờ là khoản nợ nguồn hỗ trợ lớn nhất... những hệ thống thông báo và cảnh báo độc lập này, lúc nào chúng ta xây dựng được?
7. ví như giáo dục là 1 thị phần theo kiểu những nước thị phần (Mỹ và các nước đã phát triển), phần lớn trường vẫn phải phụ thuộc một phần vào ngân sách nhà nước, cho tương trợ vốn đầu tư, cho nghiên cứu, cho đề tài đặt hàng chính sách, cho n thứ khác. Nhưng vì trong khoảng 2008 cho đến nay, khủng hoảng kinh tế to quá, thất nghiệp nhiều quá, ngân sách giáo dục cắt giảm đều hàng năm, nên việc kêu gọi hãy học thật thấp, hãy đi khiến cho thêm phổ thông, hãy tiết kiệm khôn xiết, hãy khiến cho bất cứ việc gì để tốt nghiệp sớm... bị "nhạt" phần nào. Tỷ lệ học trò sinh viên Mỹ dropout vẫn rộng rãi do phải chịu quá phổ thông áp lực về tiền học và cơm áo, họ đi làm cho 2-3 jobs nên không kham nổi việc học nữa... Và Mỹ họ tính ra chi phí thiệt hại (cho sinh viên và cho thị trấn hội) lúc sinh viên bỏ học còn lớn hơn rộng rãi so sở hữu những mức giá hỗ trợ sinh viên học.
Vậy, chúng ta sẽ muốn sinh viên chúng ta học trong tình trạng nào, tụ họp để đạt kết quả rẻ nhất, vừa học vừa làm hay học để rồi, vì thiếu tiền, đi làm cho phổ biến lên và có nguy cơ bỏ học cao? Còn ko, học đại học sẽ dành cho "nhà có điều kiện", lúc các chính sách học bổng, hỗ trợ nguồn vốn, công tác lúc đi học chưa được lớn mạnh thấp trong hệ thống đại học. Thế nên, lúc nói tới giáo dục thị trường, giao kèo tìm bán tri thức, chỉ mong người nào chậm tiến độ nhìn được cả các mặt thấp và mặt trái của nó, để chuẩn bị trước chính sách và định hướng, vì một "public good"!
